به گزارش سپاه نیوز، حجت‌الاسلام والمسلمین «عبدالحسین خسروپناه» دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در دهمین دوره همایش ملی سلامت معنوی صبح امروز (چهارشنبه) در دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد،  با تشریح منظومه فکری شهید مطهری، سلامت معنوی را یکی از ساحت‌های سلامت انسان در کنار سلامت جسمی، روانی و اجتماعی دانست و بر نقش آن در فرد و جامعه‌پردازی تأکید کرد.

حجت‌الاسلام خسروپناه ادامه داد: سلامت معنوی یکی از ساحت‌های سلامت انسان در کنار سلامت جسمی، روانی و اجتماعی است که هم در فعالیت فردی و هم در جامعه‌پردازی اثرگذار است. در آثار امام شهید بارها تأکید شده که معنویت نقش عمل‌کننده دارد و یکی از پایه‌های اساسی تمدن نوین اسلامی، معنویت است.

وی با بیان اینکه بنیان سلامت در اسلام توحید است، افزود: مرکز قدرت به نام خداست و همه موجودات و پدیده‌ها از کوچک‌ترین ذرات تا بزرگ‌ترین کهکشان‌ها، حتی مؤمن و کافر، تسلیم خدای متعال  هستند. برای اینکه این سلامت معنوی توحیدی پیدا شود، شرط اول ایمان آگاهانه توحیدی است. 

حجت الاسلام خسروپناه در تشریح ابعاد سلامت معنوی توحیدی گفت: این سلامت معنوی توحیدی مؤمنانه، دو تفسیر دارد؛ یک تفسیر ظاهری که کسی که تقوای الهی پیشه کند، مقام فرقان یعنی توانایی تشخیص حق و باطل و بصیرت پیدا می‌کند. عرفا تفسیر جالبی از این آیه دارند و می‌گویند قرآن جامع همه حقایق است و اگر انسان سیر تقوا را طی کند، می‌تواند مثل قرآن، کتاب جامع حقایق شود. یعنی این سلامت معنوی از ساده‌ترین مراحل که آرامش نازله سلامت معنوی است، تا عالی‌ترین مرتبه که انسان بشود مظهر کتاب الهی، ادامه دارد.

وی شرط دوم سلامت معنوی توحیدی را حکمت‌بنیان بودن دانست و تصریح کرد: حکمت یعنی عقلانیت، فضیلت و خدمت. اگر کسی سلامت معنوی توحیدی را داشته باشد و آن را با حکمت پیوند بزند، قطعاً دارای عقلانیت، فضیلت و خدمت خواهد بود و این ظهور سلامت معنوی است.

حجت الاسلام خسروپناه با اشاره به جایگاه قلب در قرآن گفت: در قرآن حواس ظاهری بیان شده است؛ سمع و بصر، سپس خیال، وهم، عقل، لب که جامعه عقول است، اولوالالباب، صدر و قلب که عالی‌ترین مرتبه ساحت انسان است. وقتی می‌گوییم سلامت معنوی، یک سلامت معنوی سمعی و بصری، خیالی، عقلی و در نهایت سلامت معنوی قلبی داریم که در آن حب الهی برای انسان تحقق پیدا می‌کند. 

وی از آثار و دستاوردهای سلامت معنوی توحیدی به توکل به خدا اشاره کرد و افزود: «و علی ربهم یتوکلون»؛ کسی که به هیچ وجه به غیر خدا تکیه پیدا نمی‌کند، تاب‌آوری‌اش کم است و یأس‌اش زیاد است. بدانید هر جا سلامت معنوی کاهش پیدا کند، تاب‌آوری کمتر و یأس بیشتر می‌شود و هر جا سلامت معنوی افزایش پیدا کند، تاب‌آوری و امید بیشتر می‌شود، چون توکل بیشتر است.

حجت الاسلام خسروپناه ادامه داد: وقتی قلب به مقام اطمینان رسید، «یا نفس مطمئنه ارجعی الی ربک راضیة مرضیه»، وقتی فواد اولوالالباب به مقام حکمت رسید، «یؤتی الحکمة من یشاء و من یؤت الحکمة فقد اوتی خیراً کثیراً»، و وقتی مقام لب که بعد از عقل و سمع و بصر است به مقام حکمت رسید و قلب به مقام اطمینان و سکینه رسید، آن وقت عالی‌ترین درجات سلامت معنوی پیدا می‌شود.

وی، سلامت معنوی را از منظر شهید مطهری دارای سیری تشکیکی به قول ملاصدرا دانست و گفت: این سلامت مراتبی دارد؛ از نازل‌ترین مرتبه که آسایش است تا عالی‌ترین مراتبش که حکمت، سکینه و اطمینان است و ما باید با این نگاه این مسئله را ببینیم.

حجت الاسلام خسروپناه با تأکید بر نقش ذکر در تقویت قلب افزود: این اتفاق وقتی می‌افتد که قلب با داروی ذکر همراه باشد. همان‌طور که بیماری جسمی را دارو می‌دهند تا درمان شود، داروی تقویت قلب نیز ذکر است. «انما المؤمنون الذین اذا ذکر الله وجلت قلوبهم»؛ وقتی این ذکر همراه باشد، خوف الهی نیز همراهش هست و از استکبار هراسی ندارد. تاب‌آوری در جنگ و جهاد و مبارزه همراهش است، صبر و استقامت و حلم همراهش هست. «واصبر ان الله مع الصابرین» و «فاستقم کما امرت» اینها همه لوازم و آثاری است که برای محبت و سلامت معنوی توحیدی وجود دارد.

وی از دیگر آثار سلامت معنوی توحیدی به محبت، توجه و خیر عمومی به خلق اشاره کرد و گفت: «رحماء بینهم» و «اشداء علی الکفار» از نشانه‌های سلامت معنوی است. متأسفانه گاهی اوقات می‌بینیم بعضی از مؤمنین به جان هم می‌افتند و علیه یکدیگر حرکت می‌کنند. در مناجات داریم «و ارزقنی من علیه» و در دعاها داریم که انسانی که سلامت معنوی دارد، اهل مواسات، امانت‌داری، صداقت، وفای به عهد، حسن خلق و عدالت است. اینها همه از لوازم تجلیه قلب است که از منظومه امام شهید استفاده می‌کنیم.

حجت الاسلام خسروپناه با تأکید بر اینکه باید افق دیدمان به سلامت معنوی را وسیع بگیریم، گفت: البته از سطح عموم جامعه طبیعتاً باید توجه ویژه‌ای داشت. چنین انسانی که به این درجه از سلامت معنوی می‌رسد، مجاهد در راه خداست و «جاهدوا فی الله حق جهاده» سرعت در جهاد و مغفرت دارد. این خلاصه‌ای از سلامت معنوی توحیدی از منظر منظومه امام شهید بود. در سلامت معنوی ما مرتب باید جریان‌شناسی کنیم؛ به هر حال جریان سلامت معنوی سکولار با سلامت معنوی توحیدی، سلامت معنوی دنیوی محض با سلامت معنوی ناظر به دنیا و آخرت متفاوت است. این نکته اول است که معلوم باشد در کدام جریان فکری از سلامت معنوی قرار داریم.

وی نکته دوم را استفاده از فناوری‌های نوین دانست و افزود: امروز ما با انواع سکوها و فناوری‌ها مواجهیم که مهم‌ترین آن بحث هوش مصنوعی است. باید از این فناوری‌ها برای رواج سلامت معنوی توحیدی استفاده کنیم.

حجت الاسلام خسروپناه نکته سوم را توجه به فناوری‌های نرم عنوان کرد و گفت: غفلت از این مسئله بیش از فناوری‌های نوین است. فناوری نرم حکمی و قرآنی؛ ادبیات قرآنی و ادبیات فارسی ما مملو از مفاهیم سلامت معنوی است و این باید منتقل شود. اگر وزارت ارشاد یا صداوسیما درباره پسران فریدون، سهراب و رستم برنامه عرضه کند و قصه‌های شاهنامه فردوسی را به نمایش دربیاورد یا فیلم و سریال ساخته شود، حواسمان باشد که شاهنامه فردوسی حکمت‌نامه و خردنامه است. ما قرار است با این دستاوردها فناوری‌های نرم را به مخاطب منتقل کنیم، صرفاً نمی‌خواهیم سرگرمی حاصل شود و عده‌ای هنرمند مشغول شوند و درآمدی داشته باشند و عده‌ای از مردم سرگرم شوند. اشکال ندارد اینها هم باشد، ولی برای اینکه آن فناوری نرم منتقل شود.

وی گفت: وقتی می‌گوید «همت بلند دار که مردان روزگار از همت بلند به جایی رسیدند»، این فناوری نرم به نام فناوری همت است. وقتی گفته می‌شود «تکیه بر تقوا و دانش در طریقت کافریست»، این فناوری توکل است. «دو عالم را به یک بار از دل تنگ برون کردیم تا جای تو باشد»، این فناوری توحید است. ادبیات ما پر از این فناوری‌های نرم اجتماعی است.